innhald: eige liv
Intervju med forfattar Per Helge Genberg
Aktuell med fjerdeboka: Trekkje seg attende, snøstrimestilt
“Eg har skrivi meg gjennom det næraste i livet mitt”, seier forfattar Per Helge Genberg. Han skriv for å gjenopprette det som har vore urett. Denne gongen er det seg sjølv og korleis han lagar si eige historie han granskar. Kven er vi, når vi legg korta på bordet for oss sjølve?
«Sjanger: stutt-prosa, innhald: eige liv, målform: nynorsk»
Kva er viktigast for deg når du skriv? Kva vil du seie om skriveprosessen din; har han endra seg gjennom åra? Og har du ei fast rutine?
Eg har gråti meg gjennom skrivinga av alle bøkene mine. Ikkje av di det i seg sjølv har vori så trist, men av di eg har skrivi det næraste i livet mitt, og då må det koste tårer, så vel dei takksame som dei såre. Reint språkleg går skrivinga lett og fort; eg tenkjer på ein mogleg tekst tidlegare på dagen og skriv ei stund ved midnattsleite. Nokre få gonger har ein tekst kommi medan eg sat og køyrde ein lang biltur, då har eg stoppa og notert. Eg skriv berre når eg kjenner at stoffet og orda er der. Det einaste ved skriveprosessen min som har kravd tid og arbeid, er redigeringa, for alle bøkene mine inneheld stutte tekstar som er skrivne kvar for seg. Å få einskildtekstane i “rett” rekkjefølgje og i “rette” bolkar, er ein viktig prosess, både for meg sjølv og redaktørane mine.
Korleis tenkjer du livsreisa di reint personleg og menneskeleg har påverka skrivestilen din og kva du skriv om? Ev.: Korleis balanserer du mellom å skrive ditt eige liv og det å skape god litteratur?
Heilt sidan eg var ung, har eg djupt inni meg ønskt å bli forfattar. Eg har støtt visst at eg var ein av dei som “kunne skrive”, men eg har samstundes visst at eg ikkje hadde forteljartalentet. Det ligg ikkje for meg å dikte opp korkje personar eller historier. Som 26-åring skreiv eg ei diktsamling som vart refusert, og samlinga var ikkje god nok. Men eg kontakta eit par forfattarar direkte, og dei gav oppmuntrande kommentarar. Ein av dei sa det “er rett å skrive om sitt eige, for det er det einaste ein har å gje verda”. Då eg 30 år seinare tok opp skrivinga att, var desse tre faktorane sjølvsagde: Genre: Stutt-prosa, innhald: Eige liv, målform: Nynorsk. Og ettersom eg er eit svært prinsippfast menneske, har eg aldri seinare tvilt på dette.
“Når me gjer opp rekneskap for oss sjølve, er me såra, bitre, engstelege, søkjer tryggleik og stadfesting, er takksame, audmjuke og fulle av kjærleik. Alt dette.”
I lys av di erfaring som forfattar, kva trur du er den viktigaste egenskapen eller utrustninga ein bør ha for å lykkast innan skrivefeltet? Har du eit godt råd til komande forfattarar?
Det er – frå min synsstad – tre føresetnader for å bli forfattar:
Eit medfødd talent
Ein sterk, personleg ambisjon om å ville lykkast
Evne til å sjå detaljar og skildre dei; kvart ord skal vera viktig
Då eg i 2016 kom med i debutant-antologien Signaler, sa forlaget til oss at “det hjelper ikkje å ha ei god historie viss ein ikkje skriv godt, men viss ein skriv godt, treng ein inga god historie”.
Kven er din favorittforfatter?
Ibsen har alltid vori favorittforfattaren min.
“ Dei har rett, dei som seier skriving er undertrykte / utestengde menneske sin måte å hevde - og hemne - seg på.”
Korleis har det vore å skrive denne boka? Kva konklusjonar har du trekt av å skrive denne og dei andre bøkene, personleg og litterært?
Det har vori ein meir krevjande prosess å skrive denne boka enn dei tre førre, for då var temaa klårare. No måtte eg arbeide meir med indre samanheng og struktur, av di dette skulle vera ei oppsummering, ikkje ein livsperiode i samme grad som dei tre første.
Ein viktig konklusjon etter å ha skrivi fire bøker om eige liv, er at dei har rett, dei som seier skriving er undertrykte/utestengde menneske sin måte å hevde – og hemne – seg på. Når ein skriv, har ein sjølv definisjonsmakta, ein får herredøme over si eiga historie. Hemn er eit provoserande ord å bruke, kan hende bør eg heller seie oppretting. Det handlar ikkje om å gjera vondt mot nokon, men å rette opp eit bilete, ei “sanning” som har vori skapt av andre, det handlar om å plassere ansvar der det høyrer heime. Når eg no har gjort det, kjenner eg at ein skade i meg er lækt og ei forsoning gror fram.
Og kven er vi, når vi legg alle korta på bordet for oss sjølve og gjer opp rekneskap?
Når me gjer opp rekneskap for oss sjølve, er me såra, bitre, engstelege, søkjer tryggleik og stadfesting, er takksame, audmjuke og fulle av kjærleik. Alt dette.
Ein kan også seie at boka tek opp tema som sjølvaksept og forsoning. Kva rolle tror du litteraturen spel når det gjelder å utforske og forstå slike emne?
Litteraturen kan i stor grad gje oss kunnskap om og forståing for dei djupaste psykologiske spørsmåla. Eg veit sjølv kor mykje innsyn eg fekk frå litteratur innan eg hadde rukki å få eiga livsrøynsle, og dette held fram gjennom livet.
Trekkje seg attende, snøstrimestilt kjem ut i mars 2024.
Omslag ved Trine + Kim designstudio.
Tru og det å elske nokon av same kjøn. Korleis har det vore for deg?
Eg brukte medviti den første teksten i den første boka til å fortelje at Gud hjelpte meg til å halde ut å vera homofil i ei tid då ein ikkje kunne tala om dette temaet til nokon. Frå eg som trettenåring vart fullt klår over legninga mi til eg våga fortelje det til nokon, gjekk det 13 år!
For meg som homofil har altså trua berre vori ein styrke, aldri noko problem. Etter at eg 40 år gammal endeleg “kom ut” heilt offentleg – i form av avis- og radiointervju -, var eg i nokre år ein aktiv homopolitikar innanfor kyrkja, og eg har skrivi mange sterke avisinnlegg for denne saka. Å vera open på det private planet var viktig i si tid, men først ved å stå fram offentleg vart eg eit heilt menneske.
Korleis står homosaka i 2024?
Utviklinga har vori så utruleg positiv dei siste tjue åra, stundom kjennest det som me levde i ei anna verd så seint som på 1990-talet. På eitt vis blir eg freista til å seie at her i Noreg er homosaka vunnen, men så veit me så alt for godt at homohat framleis finst. I mange andre land, òg i Europa, er tilhøva for LHBT-personar svært vanskelege, det må me ikkje gløyme.
Korleis fekk du ideen til boka? Og var det noko som inspirerte deg til å utforske temaene i boka? Er det noko du har vore spesielt oppteken av å formidle?
Det var ein hovudgrunn til at eg ville bli forfattar: Eg ville fortelje kva det gjer med eit menneske å vekse opp vennelaus og sosialt utestengd, for eg tykte ikkje eg fann nett det temaet i den oppvekstlitteraturen som elles er utgjeven. Den første boka handla om å bli halden utanfor av dei andre borna, den andre boka om å vera einaste barn i familien og om å ha ei kontrollerande mor, og den tredje boka handla om røynsler frå eit arbeidsliv der “spelet” og “overflata” har alt for stor rolle. Etterkvart kjende eg at det måtte komma ei fjerde bok som – frå pensjonisten sin synsstad – konkluderte heile utanforskapsproblematikken. Og enda så “upassande” det måtte vera for ein forfattar å seie det, så var ei viktig drivkraft for å skrive denne boka at eg opplevde utanforskap i den litterære verda òg. Eg har kjent meg utanfor i så mange samanhengar, men var ikkje budd på dette enda ein gong. At eg som forfattar ikkje skulle bli meld i riksaviser, ikkje bli beden om å lesa på arrangement o.likn. var skuffande, og det såra byrgskapen min. Ut frå dette måtte konklusjonen bli å trekkje seg attende, snøstrimestilt.
Attåt dette er jo “dei tre kjærleikane”; til Gud, til sauene og til mannen min, gjennomgangstema i heile forfattarskapen min.